Iraila da. Ira edo iratzea ebakitzeko hila. Eta ahoz aho erabiliko dugu hitz hori datozen asteetan, landare baten mozketak hilabete bati izena emateko adinako garrantzia zergatik ote duen pentsatu gabe; jakin gabe, gure bailaran bertan, Urumean, iratze mozketak ikaragarrizko garrantzia izan duela mendeetan zehar eta utzi duela arrastoa herrien egungo antolaketan. Izan ere, iratzeak, garoak edo iñistorrak, deitu nahi duzun moduan, paper oso garrantzitsua izan du herriarenak diren lurren, herri-lurren, edo lur komunalen garapenean. Zergatik? Egin dezagun historian atzera.