Beterri Saretuz sarearen baitan kokatzen zarete. Zer da Beterri Saretuz eta zer helbururekin sortu zen?
Beterri Saretuz eskualdeko lankidetza-ekosistema bat da Beterri-Buruntzan, bailarako eredu ekonomikoa eraldatzea helburu duena, Ekonomia Sozial Eraldatzailearen (ESE) balioetatik abiatuta. Eragile ekonomiko, hezkuntza-eragile eta erakunde publiko desberdinak biltzen ditu, 2019an jarri zen martxan, eta ordutik aurrera lan-, prestakuntza- eta lankidetza-egitura egonkorra sendotuz joan da.
Zentzu horretan, politikoki garrantzitsua iruditzen zaiguna da Beterri Saretuz ez dela antzeko eragileen arteko espazio soil bat, baizik eta eskualdeko klabean eredu ekonomiko hegemonikoa aurre egitera bideratutako azpiegitura kolektibo bat. Pertsonak, komunitatea eta lurraldea jartzen baititu erdigunean, hori lan-ildo zehatz bihurtuz (interkooperazioa, prestakuntza, komunikazioa, artikulazioa, behaketa eta ikerketa). Beraz, gure kooperatibarentzat Beterri Saretuz ez da adierazpen-sarea, eraldaketa-sarea baizik.
Sareko kide zaretenok, zer balio partekatzen dituzue?
Sareak zortzi balio partekatzen ditu: interkooperazioa, erantzunkidetasun soziala, lurralde-garapena, parekidetasuna, parte-hartzea, euskara, inklusioa eta taldearen zaintza. Balio horiek guztiz partekatzen ditugu, baina, era berean, uste dugu horiek adieraztea ez dela nahikoa. Horietako bakoitzak praktika zehatz bat eta egiturazko analisi bat eskatzen duelako, bestela sakoneko desberdintasunak eraldatzen ez dituen esparru sinboliko batean geratzen baitira.
Hiruki Larroxatik balio horiek tentsionatzen dituen begirada kritikoa eskaintzen dugu, balio horiei uko egin gabe. Adibidez, parekidetasuna edo inklusioa ez dira konpontzen kuoten logika orekatu batekin edo protokolo batekin. Beharrezkoa da ulertzea nola jarduten duen zisheteropatriarkatuak Ekonomia Sozial Eraldatzailearen erakundeen barruan. Nola banatzen diren zaintza-lanak, zein gorputz eta desio diren ikusgarriak eta zeintzuk ez, zer lan-baldintzek eusten dioten (edo ez) LGTBI+ pertsonen bizitzari beren lanpostuetan. Balioak partekatzeak, guretzat, balio horiek praktikara iristen ez direnean, kolektiboki berrikusteko prestasuna partekatzea ere badakar.
Zer ekarpen egiten dio sareak eskualdeari?
Ekarpenik ikusgarriena sareak urte hauetan guztietan sortu dituen tresnak dira (enpresetan parte-hartzea sustatzeko metodologiak, ESEri buruzko materialak Lanbide Heziketan, lankidetzari edo erantzukidetasun sozialari buruzko prestakuntzak...). Baina ekarpen material hori hain agerikoa ez den zerbaitetan ere oinarritzen da, alegia, harremanetan ardaztutako azpiegitura egonkor batean.
Beterri-Buruntza ehun kooperatibo eta komunitario sendoa duen eskualdea da, baina ehun horrek bere eragile ezberdinek elkar ezagutzeko, elkarrengandik ikasteko eta politikoki artikulatzeko espazioak behar ditu. Beterri Saretuzek lan motel eta ez oso ikusgarri hori egiten du, baina oso eraldatzailea dena aldi berean. Baldintzak sortzen ditu interkooperazioak hitz antzua izateari utzi eta harreman ekonomiko zehatz, bezero partekatu, proiektu komun eta sektorearen egiturazko prekarietatearen aurkako defentsa kolektibo bihurtzeko. Gainera, botereari, lidergoei eta zaintzei buruzko elkarrizketak abiarazten ditu, beste sare ekonomiko batzuetan tabu izaten jarraitzen dutenak.
Hiruki Larroxan, zein da zuen jarduna eta zer egiten duzue egunerokoan?
Hiruki Larroxa lan elkarturako kooperatiba transfeminista da, eta gizarte- eta hezkuntza-arloko esku-hartzean, prestakuntzan, ikerketa aplikatuan eta argitalpen-ekoizpenean dihardu. LGTBI+ eskubideak, pedagogia feministak, hezkuntza sexuala eta indarkeria matxisten prebentzioa eta horri guztiari lotutako prozesu integralak garatzen ditugu.
Egunerokoan, hori oso lan desberdinetara trasladatzen da, astearen arabera. Udal baterako prozesu parte-hartzaile bat diseinatzen aritu gaitezke, irakasleekin edo udal-teknikariekin prestakuntza-saioak egiten, kirol-eremuan LGTBIfobiaren aurkako protokolo bat idazten edo erakunde bati bere barne-eraldaketan laguntzen. Zeregin horien guztien arteko koherentziari eusten diona jarrera politiko esplizitu bat da, ez ditugu prozesuak laguntzen neutraltasun teknikotik, ikuspegi transfeminista, intersekzional eta kritiko batetik baizik.
Nola islatzen dira Ekonomia Sozial Eraldatzailearen balioak zuen eguneroko praktikan?
Nabariena forma juridikoa (gizarte-ekimeneko lan elkartuko kooperatiba txikia gara, eta ez dugu irabazi-asmorik) eta bazkide-langileen arteko gobernantza horizontala dira. Baina ESEren balioak ez dira forma juridikora mugatzen. Guretzat, batez ere, lana nola antolatzen dugun, zein proiektu onartzen ditugun eta zein baztertzen ditugun, bezeroekin eta beste erakunde batzuekin ditugun harremanak nola planteatzen ditugun eta funtzionatzen ez duen horri buruz nola hitz egiten dugun da.
Hemen sartzen da ESEri egindako ekarpen transfeminista, eta alderantziz. Feminismo kritikoek hamarkadak daramatzate adierazten zaintzak erdigunean jartzen ez dituen edozein eredu ekonomiko eraldatzailek borrokatu nahi duen logika produktibista bera erreproduzitzen duela, baina diskurtso atseginago batekin. Hori lehen pertsonan bizi dugu, administrazioek kronikoki azpifinantzatutako sektore bateko kooperatiba txiki gisa. Eta erraz eror gaitezke gainkargan, rolen nahasketan edo benetako desberdintasunak ezkutatzen dituen horizontaltasun faltsu batean.
Horregatik, gure antolaketa-kultura berrikusteko barne-prozesuei eusten saiatzen gara, kanpoko laguntzarekin, behar denean. Beraz, Ekonomia Sozial Eraldatzaileak eta transfeminismoak marko politikoa eta tresna zehatzak ematen dizkigute.
Zergatik erabaki zenuten Beterri Saretuz sarean parte hartzea?
Banaezinak diren bi arrazoirengatik. Lehenengoa, koherentzia politikoagatik. Gure lana gizartea eraldatzea bada, ez du zentzu handirik bere burua zalantzan jartzen ez duen eredu ekonomiko batetik egiteak. Beterri Saretuz eskualdean egotea gure jarduera profesionala eraldaketarako borondatea partekatzen duen ehun ekonomiko batean inskribatzeko modu bat da.
Bigarrena, oso zaila delako erakunde txiki batek sektore prekarizatu batean bakardadean lan egitea. Sareak parekoen leku bat, ikaskuntza-espazio bat eta bestela eraikitzea asko kostatuko litzaigukeen lurralde-pertenentzia bat garatzea eskaintzen digu.
Zer ematen dizue saretzeak? Eta zer ematen diozue zuek sareari?
Saretzeak ematen diguna praktika-komunitate bat eta esparru partekatu bat dira. Guk bakarrik pentsa ezin ditzakegun gaiak pentsatzeko: nola eraiki hierarkikoak ez diren lan-harremanak, nola kudeatu zaintzak indibidualizatu gabe, nola antolatu arlo publikoa, pribatua eta komunitarioa, nola eutsi proiektu txikiei merkatuaren logikaren eta mendekotasun instituzionalaren aurrean...
Hau da, ikaskuntza praktiko oso zehatzak ere jasotzen ditugu, beste eragile batzuekiko interkooperazioa aktibatuz eta eskualdeko elkarrizketa ekonomikoan kokatzen gaituen legitimazioa ekarriz.
Guk, bueltan, ikuspegi kritikoa eskaintzen dugu, eta, gure ustez, oraindik asko dugu txertatzeke Ekonomia Sozial Eraldatzailean ikuspegi transfeministari dagokionez. Erakundeetako indarkeria matxistei eta LGTBIfobikoei buruzko azterketa eta etengabeko prestakuntza ezinbestekoa delako. 2023an, adibidez, ildo horretako bi prestakuntza-saio eman genituen sarean, bata berdintasun-planei buruzkoa eta bestea enpresetako eguneroko indarkeria matxistei buruzkoa.
Harremana, idealki, norabide bikoitzekoa dela esango genuke. Transfeminismoak generoaren, sexualitatearen eta zaintzen azterketa estrukturala ekartzen dio ESEri, eta horrek desberdintasunak diskurtso eraldatzaileen logikapean errepikatzetik prebenitzen du. Eta ESEk azpiegitura ekonomiko zehatz bat ematen dio transfeminismoari, merkatu konbentzionalak kanporatzen edo prekarizatzen dituen proiektu, erakunde eta bizitzei materialki eusteko. Elkarrekikotasun horrek zentzua ematen dio gu Beterri Saretuzen egoteari.
Etorkizunari begira, zein erronka eta aukera ikusten dituzue eskualde mailan?
Erronkarik egiturazkoena gizarte- eta hezkuntza-sektorearen azpifinantzaketa kronikoa eta horrek sortzen duen mendekotasun instituzionala da. Administrazioek kualifikazioa, plangintza zorrotza eta emaitza neurgarriak eskatzen dizkigute, baina exijentzia horri eustea ahalbidetzen ez duten tarifak ordaintzen dituzte. Kontraesan horrek gure sektoreko kooperatiba asko zeharkatzen ditu, eta kolektiboki baino ezin zaio aurre egin. Horri lotuta, erakunde txikiei eustea ere erronkatzat hartzen dugu, kooperatiba-figuraren lege-baldintzak betetzea gero eta zailagoa den testuinguru honetan.
Eta nola ez, hurbiletik ukitzen gaituen erronka, ESEren eta feminismoen arteko artikulazioan sakontzea da, instrumentalizazioan eta kosmetika instituzionalean erori gabe. Hau da, Hiruki Larroxa prestakuntza puntuala ematera gonbidatua izatetik ikuspegi transfeminista bera sarearen egituran bertan txertatzera igarotzea. Bere denboretan, erabakitzeko moduetan eta lehentasun estrategikoetan. Horrek dakarrenarekin, alegia, barne-mailan galdera deserosoak planteatu ahal izatea.