Osiñagako gainean, Pardiola baserritik gora, Kaxargainen aurkitu dute prehistoriako beste hilobi bat. Gasa pasatzeko lanetan ari zirela, Kaxargain edo Urteagako zabala esaten zaion puntuan indusketak egin ziren, horrelako zerbait aurkitzeko arriskua zegoelako. Jesus Tapia Astigarragako arkeologoak azaldu dizkio Kronikari, berak egindako aurkikuntzaren nondik norakoak.
Brontze Aroan egina,
Erdi Aroan-edo sakeatua
«Bulto bat sumatzen zen, baina lur-azpian zegoen ezkutuan» dio Tapiak, Aranzadiko arkelogoak. Lehenengo zuloa egin zutenenean sukarri (silex) puska bat azaldu zen, eta hor berez, ez omen luke horrelako harririk behar. «Behera zulatzen segi genuen; harri dezente azaldu zen, hareharria, geologikoki hor ez da hareharririk. Sukarrizko labanak, gezi puntak, zeramika... Zuloa haunditu genuen, 3x4 metroko eremu bat garbitu. Behekoa lehen utzitako moduan zegoen. Gorago lurra iraulia zeukan, eta goian, lur-azaletik gertu, dena nahasian ageri zen: gaur egungo materiala, iltzeak...».
Oraindik ezin da data zehatz-zehatzik esan, baina Tapiak ideia bat egiteko adina esplikatu dio Kronikari.
«Kristo aurreko 2000 urte ingurukoa da, Neolito edo Brontze Arokoa; ez da zaharrenetakoa. Bere garaian egin zuten, eta bertan sartuko zituzten hildakoak, eta beste hainbat gauza: sukarrizko piezak, gezi puntak, labanak, zeramika puskak. Hezurrik ez da ageri, baina hori normala da, desegin egin daitekeelako».
«Nahiko garbi dago noizbait sakeatu egin zutela, Erdi Aroan edo. Urteetan egin izan zen hori, altxorren bat aurkitzeko esperantzarekin. Geroztik, lubaki bat edo zanga haundi bat egin zuten hemen, muga moduan, bi lur-sail banatzeko, eta orduan lur azpian geratuko zen hilobi hau. Horregatik, ez genuen horren berririk, ez baitzen ikusten».
«Oindi-Mandoegiko segida da, eta ez da kasualitatea hor hilobi bat aurkitzea»
Hernanik bi mendilerro baditu hilobi megalitiko dezente dituztenak. Bat da, Igoin-Akola mendilerroa, eta bertan zazpi hilobi badira, behintzat, Hernaniko terrenoetan. Horrek gainera, jarraitu egiten du Astigarraga eta Errenteria aldera: Landarbaso, eta abar... Beste aldean, Oindi eta Mandoegiko mendilerroa dago eta hor ere hilobi asko dira, Hernani, Urnieta eta Elduaingo lurretan: Unamuno, Etzela, Ezio, Eteneta, Mulisko... Kaxargain lerro horretan bertan dago; beraz, ez da kasualitatea hor hilobi hau aurkitzea.
«Leku posible horiek begiratzen ari gara, eta Hernanikoa ez da aurkitu dugun hilobi berri bakarra. Txoritokietan aurkitu berri dugu beste bat: Mariola».
Kaxargain, festa lekua, orain dela 80 urtera arte
Osiñagako bizilagun zaharrenek ondo ezagutzen dute Kaxargain edo Urteaga zabaleko festa. Orain dela 80 bat urtera arte, behintzat, ohitura omen zen bertara igo, eta dantzaldia egiteko. Zergatik ote?
Hernaniko Hilobi megalitikoak
IGOIN-AKOLA LERROA
Neolotikoa - K.a. 4000
- Sagastietako Lepua I Trikuharria
- Sagastietako Lepua II Trikuharria
- Akolako Lepua I - Trikuharria
- Akolako Lepua II - Tumulua
- Arritxieta - Trikuharria
- Igoingo Lepua I - Trikuharria
- Igoingo Lepua II - Trikuharria
OINDI-MANDOEGI LERROA
Brontze Aroa - K.a. 2000-3000
- Unamene - Cromlechak
- Ezioko Tontorra - Cromlechak
- Ezioko Soroa - Cromlechak
- Kaxargain - (zehazteko dago)