E. Zubiria Etxeberria
‘Gaia’ konpostaje planta
San Damiano d’Asti herrixka Asti probintzian dago, Piamonte eskualdean. 2003. urtean eraiki zen bertako konpostaje planta eta 210.000 biztanleren zabor organikoa biltzen du. Matteo Fischetta plantako arduradunak emandako datuen arabera, urtean 23.000 tona hondakin organiko tratatzen ditu plantak eta 7.000 tona ongarri ateratzen da bertatik. Lurrak emandakoa lurrari bueltatzea da.
Bi zatitan banatzen da GAIAra iristen den konposta. Batetik, etxeetako hondakinak (Atez-Ate biltzen direnak) eta bestetik, jardin eta baratzetako belar, landare edo kimuak. Etxeetakoak hezeak dira, nitrogeno askokoak eta usai haundikoak. Beraz, plantaren barruan sartzen dira hasieratik. Bigarrenak, jardin eta baratzetakoak, lehorragoak, konpostari estruktura emateko modukoak, karbono asko daukate eta plantaren kanpoan trituratzen dituzte. Planta barruan bi material horien nahasketa egiterakoan, biak neurri egokietan nahastea oso garrantzitsua da (%60 - %40 proportzioan normalean), nitrogeno/karbono proportzio egokia behar baita konpost on bat lortzeko.
Dirutan, etxeetako hondakin organikoa tratatzea tonako 95 € kostatzen da San Daminoko plantan. Jardin eta baratzetakoa tratatzea aldiz, 10 € tonako.
Hondakinak konpost bihurtzeko prozesua
Ezertan hasi baino lehen, organikoari gaizki sailkatutako hondakinak kentzen zaizkio (inpropioak edo ´zikinak`). GAIAko planta honetan sartzen denaren %9-10a omen da inpropioa. Horrek atentzioa deitu digu bisitan joandako gipuzkoarroi: Hernanin lehenengo neurketan bildutako gai organikoen %2a izan ziren inpropioak eta Usurbilen gaur egun, urte bete eta gero, %0,3a. Zergatik da hain altua ´zikin` kopurua hemen?
Ezberdintasuna biltzeko moduan dago: Italiako eskualde honetan herritarrek organikoarentzako kubo barruan plastikozko poltsa jartzen dute. Bilketako langileek organikoa plastiko barruan biltzen dute, baina plastikoa ez da konpostatzen, eta GAIAko plantan kendu egin behar da prozesua ondo joan dadin.
Etxeetatik bildutakoa konpost bihurtzeko prozesu osoak hiru hilabete irauten du. Prozesu aerobikoa da, hau da, oxigeno bidez egina. Deskonposaketa ondo joan dadin, hiru faktore kontrolatzen dituzte: tenperatura, hezetasuna eta oxigenoa. Bukaeran, konpostaren azken garbiketa egiten dute (plastiko zati txikiak, metala eta abar kentzeko) eta komertzializatu egiten dute. Prezioa,
5 € tonako. Ongarri edo sustrato bezala erabili ohi dute nekazariek eta eskaera handia omen daukate.
Organikoaren
kalitatean, alde haundia nola bildu
San Damianon izan ziren gipuzkoarren artean asko aipatu zen organikoekin doazen zakar horien kontua.. Italiarrek, organikoa botatzen den kubo barruan plastikozko poltsak erabiltzen dituzte, eta badirudi horrek eragiten duela inpropio kopuru altu hori. Guk zuzenean kuboan ateratzen dugu organikoa.