Hernaniarren memorian dago 1936ko gerra zibila. Gerra haren pasarterik beltzenetakoa Hernanik bizitu zuen; 1936ko urrian, Hernanin 200 lagun inguru fusilatu zituzten frankistek; hilerriko paretan asko, eta Galarretan beste asko (hernaniarrak, 13). Ondarretako kartzelatik atera, eta hil zituzten gehienak, eta ondoren Hernaniko hilerrian lurperatu, karroan ekarrita. Haien oroimenez jarritako plaka batek horrela dio: Arerio maltzurrak zuek bazterrean utzi arren, Euzko Gogoan toki berezia daukazue.
Hainbat urte eta gero, familiartekoen bila
75 urte pasa dira ordutik, eta herritarren memorian leku berezia dauka garai gogor hark, eta ondorengoek. Asko dira euren familiartekoen arrastorik ez dutenak oraindik, eta ikertzeko eskatzen ari direnak: non desagertu eta nora eraman zituzten.
Hernanin fusilatutako 200 pertsona haiek ez dira agertu. Hernaniko Udalaren eskariz, Aranzadik hilerriko hobia zabaldu zuen, 2003an, baina kripta hutsik aurkitu zuten, beste hainbat lekutan bezala. Ez dago garbi non dauden gorputzak, baina aditu batzuk eta testiguek diotenez, 1960an atera, eta beste norabait eramanak dira, arrastoak ezkutatu asmoz-edo.
5.500 fusilatu inguru, Hego Euskal Herrian
Datuak jakiten ez da erraza, baina Eusko Jaurlaritzak orain gutxi ateratako datuek diotenez, 5.500 lagun inguru fusilatu zituzten 1936an, Hego Euskal Herrian; horietatik 1.100, Gipuzkoan. Nafarroan, 3.000 ziren fusilatuak. Gipuzkoan, 21 hilobi aurkitu dituzte. Informazio gehiago: www.jusap.ejgv.euskadi.net/r47 -contmh2/eu.
FUSILATUTAKO 13 HERNANIAR*
Jose Adarraga - Apaiza
Julian Alzelai - 23 urte
Jose Amilibia Saldias - 29 urte
Candido Aranburu Txintxurreta - Komunista
Rosa de Luxenburgo batailoiko burua
Angel Arbiza - 37 urte
Felisa Goñi Biurrun
Fernando Isutia Maiz - Regimiento de la Victoria 28 zk gudaria
Angel Jimenez - UGT
Jose Manrique - 38 urte
Alejandro Mendikute - Apaiza
Angel Tormes Asin - EAJ
Policarpo Usarraga - 49 urte
Pascual Zabala
(*) Jakin ahal izan direnak.